ماستکتومی پارشیال یا جراحی حفظ پستان، روشی است که در آن جراح تومور و حاشیه‌ای از بافت اطراف آن را برمی‌دارد و بخش عمدهٔ پستان باقی می‌ماند. این عمل در بسیاری از موارد با نام «لامپکتومی» یا «جراحی حفظ پستان» شناخته میشود؛ انتخاب آن به نوع و وسعت بیماری، اندازه و محل ضایعه نسبت به پستان، امکان پرتودرمانی و ترجیح آگاهانهٔ بیمار بستگی دارد.
در این راهنما می‌خوانید ماستکتومی پارشیال چیست، چگونه انجام میشود، جواب حاشیهٔ جراحی چه معنایی دارد، پرتودرمانی چه نقشی دارد و چه پرسش‌هایی را بهتر است در جلسهٔ مشاوره مطرح کنید. تصمیم نهایی باید پس از بررسی پرونده و نظر تیم درمان گرفته شود؛ این مطلب جایگزین تشخیص یا توصیهٔ پزشکی فردی نیست.
ماستکتومی پارشیال چیست؟
در ماستکتومی پارشیال (Partial Mastectomy)، قسمت درگیر پستان به‌همراه مقداری بافت سالم اطراف خارج میشود تا ضایعه برای بررسی پاتولوژی ارسال شود. اصطلاح‌های «لامپکتومی»، «رزکسیون سگمنتال» و «جراحی حفظ پستان» در گفت‌وگوهای درمانی ممکن است به روش‌های نزدیک به هم اشاره کنند؛ نام دقیق عمل به میزان بافت برداشته‌شده و برنامهٔ جراح بستگی دارد.
در مقابل، در ماستکتومی کامل بخش عمده یا تمام بافت پستان برداشته میشود. هیچ‌یک از این دو روش برای همهٔ افراد بهترین گزینه نیست. اگر درباره اصطلاح‌ها یا گزینه‌های جراحی سؤال دارید، صفحهٔ ماستکتومی چیست؟ و راهنمای جراحی سرطان پستان را هم ببینید.
ماستکتومی پارشیال چگونه انجام میشود؟
عمل معمولاً با بیهوشی انجام میشود. جراح ضایعه را با حاشیه‌ای از بافت اطراف برمی‌دارد و در صورت نیاز، نمونه‌برداری از غدد لنفاوی نیز طبق برنامهٔ درمان صورت می‌گیرد. اگر ضایعه با لمس مشخص نباشد، تیم درمان ممکن است پیش از عمل از روش‌های تصویربرداری یا علامت‌گذاری برای تعیین محل استفاده کند. جزئیات عمل برای هر بیمار متفاوت است.
نمونهٔ خارج‌شده در آزمایشگاه بررسی میشود. یکی از موارد مهم در گزارش پاتولوژی، وضعیت «حاشیه‌ها»ست؛ یعنی لبه‌های بافت برداشته‌شده. اگر در حاشیه سلول سرطانی دیده شود یا حاشیه برای شرایط مورد نظر کافی نباشد، ممکن است جراحی مجدد برای برداشتن بافت بیشتر یا تغییر برنامهٔ درمان مطرح شود. نتیجه را باید همراه با نوع تومور و سایر یافته‌های پرونده تفسیر کرد. دربارهٔ اصطلاحات این گزارش، راهنمای گزارش پاتولوژی سرطان پستان را بخوانید.
چه افرادی ممکن است گزینهٔ جراحی حفظ پستان باشند؟
مناسب‌بودن ماستکتومی پارشیال را نمی‌توان فقط با یک مرحلهٔ بیماری یا اندازهٔ ثابت تومور تعیین کرد. پزشک معمولاً محل و گستردگی ضایعه، نسبت اندازهٔ آن به پستان، تعداد نواحی درگیر، امکان رسیدن به حاشیهٔ مناسب، سابقهٔ پرتودرمانی، شرایط پزشکی بیمار و خواسته‌های او را کنار هم می‌سنجد. در بعضی موارد درمان دارویی پیش از جراحی نیز برای کوچک‌کردن ضایعه بررسی میشود.
گاهی ماستکتومی کامل انتخاب مناسب‌تری است؛ برای نمونه اگر بیماری در چند ناحیه گسترده باشد، برداشت ایمن با حفظ شکل پستان ممکن نباشد یا فرد به دلایل پزشکی نتواند پرتودرمانی دریافت کند. این‌ها مثال‌اند و به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری دربارهٔ یک بیمار کافی نیستند. پرسش دربارهٔ مزایا و محدودیت‌های هر گزینه را با جراح و تیم انکولوژی مطرح کنید.
آیا بعد از ماستکتومی پارشیال پرتودرمانی لازم است؟
پس از جراحی حفظ پستان، پرتودرمانی در بسیاری از بیماران بخشی از برنامهٔ درمان است و هدف آن کاهش احتمال بازگشت موضعی بیماری در پستان باقی‌مانده است. بااین‌حال، نیاز و نوع پرتودرمانی برای همه یکسان نیست؛ سن، ویژگی‌های پاتولوژی، درمان‌های دیگر و شرایط فردی در تصمیم مؤثرند. دربارهٔ برنامهٔ پرتودرمانی از تیم درمان سؤال کنید و برای اطلاعات بیشتر به مقالهٔ پرتودرمانی سرطان پستان مراجعه کنید.
برای برخی افراد مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه، جراحی حفظ پستان همراه با پرتودرمانی می‌تواند از نظر بقا نتیجه‌ای مشابه ماستکتومی داشته باشد. احتمال عود موضعی در پستان حفظ‌شده همچنان وجود دارد و با ماستکتومی نیز احتمال عود کاملاً صفر نمی‌شود؛ مقایسهٔ خطرها باید بر اساس شرایط همان بیمار انجام شود.
مزایا و محدودیت‌های ماستکتومی پارشیال
| موضوع | نکته‌ای که باید در نظر گرفت |
|---|---|
| حفظ پستان | بخش عمدهٔ پستان باقی می‌ماند، اما شکل ظاهری ممکن است با توجه به محل و حجم برداشت تغییر کند. |
| درمان تکمیلی | پرتودرمانی پس از جراحی در بسیاری از موارد توصیه میشود؛ برنامهٔ دقیق را پزشک تعیین میکند. |
| حاشیهٔ جراحی | اگر نتیجهٔ پاتولوژی مناسب نباشد، احتمال جراحی مجدد یا تغییر برنامه وجود دارد. |
| پیگیری | معاینه و تصویربرداری‌های پیگیری همچنان اهمیت دارند؛ حفظ پستان به معنی پایان مراقبت نیست. |
دورهٔ بهبودی، میزان درد و زمان بازگشت به فعالیت‌ها به نوع عمل، شرایط سلامت و توصیه‌های جراح بستگی دارد؛ بنابراین مقایسهٔ قطعی «نقاهت کوتاه‌تر» برای همه درست نیست.
عوارض احتمالی و زمان تماس با پزشک
مانند هر جراحی، ممکن است درد، کبودی، خون‌مردگی یا تجمع مایع، عفونت، تغییر حس پوست یا تغییر شکل و عدم تقارن پستان رخ دهد. گاهی حاشیهٔ جراحی نیاز به بررسی یا برداشت مجدد دارد. احتمال و شدت این عوارض برای هر فرد متفاوت است؛ پیش از عمل دربارهٔ خطرهای مرتبط با وضعیت خود سؤال کنید.
پس از ترخیص، دستورهای اختصاصی جراح را دنبال کنید. اگر تب، قرمزی رو به افزایش، درد شدید یا بدترشونده، ترشح غیرعادی، خونریزی یا تورم قابل‌توجه داشتید، با تیم درمان تماس بگیرید. داروها، از جمله آنتی‌بیوتیک، را فقط طبق نسخه مصرف کنید و بدون هماهنگی پزشک دارویی را شروع یا قطع نکنید.
مراقبت و پیگیری بعد از عمل
زمان تعویض پانسمان، حمام‌کردن، شروع حرکت‌های شانه و بازگشت به فعالیت روزمره را پزشک بر اساس نوع عمل و روند بهبودی مشخص میکند. برای مراقبت بهتر:
- دستورهای ترخیص و زمان ویزیت بعدی را رعایت کنید.
- داروها را دقیقاً طبق نسخه مصرف کنید.
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده، از فعالیت سنگین یا حرکتی که به محل جراحی فشار می‌آورد خودداری کنید.
- نتیجهٔ پاتولوژی را در ویزیت پیگیری مرور کنید و دربارهٔ نیاز به درمان تکمیلی بپرسید.
- برنامهٔ معاینه و تصویربرداری پیگیری را ادامه دهید.
برای انتخاب روش درمان چه کار کنم؟
پیش از تصمیم‌گیری، دربارهٔ هدف جراحی، نتیجهٔ احتمالی پاتولوژی، امکان جراحی مجدد، نیاز به پرتودرمانی، اثر بر ظاهر پستان و گزینه‌های جایگزین سؤال کنید. جراحی حفظ پستان و ماستکتومی باید بر پایهٔ پروندهٔ پزشکی و ترجیح آگاهانهٔ شما بررسی شوند.
برای بررسی پرونده و دریافت مشاورهٔ تخصصی با دکتر فرهاد موسی‌زاده، از فرم رزرو نوبت استفاده کنید یا با ۰۲۱۸۸۶۷۶۹۲۹ و ۰۲۱۸۸۸۷۰۹۱۳ تماس بگیرید.
